Ambtenaar van de toekomst is alerter

De ambtenaar van de toekomst moet alerter en slagvaardiger zijn, een flexibele instelling hebben en zich bezig houden met lokale en Europese vraagstukken als het aan minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst ligt.

Ter horst poneerde haar visie donderdag op de door haar ministerie georganiseerde werkconferentie in het prestigieuze Kurhaus in Scheveningen. Met ongeveer vierhonderd voornamelijk Rijksambtenaren werd daar gesproken over de ambtenaar van de toekomst. ‘De helft van mijn ministerie zit hier', merkt Ter Horst verontwaardigd op, om meteen grappend te vervolgen: ‘Ja, misschien na de reorganisatie.' Niet alle aanwezige ambtenaren kunnen om de opmerking lachen.

Civil Service Code
De ambtenaar van de toekomst moet volgens Ter Horst moedig, zelfbewust en maatschappelijk betrokken, integer en onpartijdig zijn. Vooral vanwege de laatste twee kenmerken pleit ze voor deinvoering van de in Engeland gangbare Civil Service Code. Dat is een afspraak omtrent integriteit en onpartijdigheid waar iedere ambtenaar zich aan dient te houden. Ter Horst is dan ook erg te spreken over de huidige ontwikkeling in Nederland dat het in steeds meer overheidsinstanties gebruikelijk wordt dat de eed wordt afgelegd.

Vertrekkende ambtenaren
Het vertrek van ambtenaren vind de minister zorgwekkend. Ze vraagt zich hardop af wat de redenen zijn van iemand die stopt als ambtenaar. ‘Is het omdat ze niet genoeg worden gewaardeerd? Veel ambtenaren die operationeel bezig zijn worden beschimpt en bespuugd. Dat vind ik heel erg en daar gaan we wat aan doen. Of komt het doordat je met idealen binnenkomt en er vervolgens niks mee kan doen?' Ze bekritiseerde in haar toespraak de ‘leemlaag van het middenmanagement'. Ter Horst zegt een mogelijkheid te onderzoeken waarbij die vastgelopen ambtenaren direct met haar in contact kunnen treden over hun belemmeringen.

De minister bracht ook de doelstellingen van het kabinet ten gehore. In 2011 moet 30 procent van de nieuwe instroom in topfuncties en de helft van de overige functielagen binnen de publieke sector uit vrouwen bestaan. Het aandeel van de allochtonen in het personeelsbestand van de publieke sector is in 2011 met 50 procent toegenomen ten opzichte van 2007.

Diversiteit
Tijdens de deelconferentie over diversiteit legt Directeur-generaal Organisatie en Bedrijfvoering Rijk Rob Kuipers uit hoe het Rijk deze doelen wil bereiken. In functioneringsgesprekken met leidinggevende worden de doelen verwerkt. Volgens Kuipers zien nog niet zoveel managers het belang in van diversiteit bij de rijksoverheid. Daarnaast worden er recruiters aangesteld om allochtonen aan te trekken. Tot de stage- en traineeprogramma's worden meer allochtonen toegelaten. Kuipers: ‘Er komen veel aanvragen binnen, ook van allochtonen, dus we kunnen daarop selecteren.' De DG wijst op de grote uitstroom van met name allochtone ambtenaren. Ook hij weet net als minister Ter Horst niet wat daar de reden van is. ‘Dat wordt momenteel onderzocht.'

Professor Karen van Oudenhoven-van der Zee van de Rijksuniversiteit Groningen wijst op de voordelen van diversiteit. ‘Uit onderzoek is gebleken dat cultureel diverse groepen die brainstormen, kwalitatief betere ideeën ontwikkelen dan homogene groepen. Als je dit niet in ogenschouw neemt, mis je een stuk potentie van groepen.' Volgens Van Oudenhoven-van der Zee vinden mensen het prettig om in een groep te zitten waarin men veel op elkaar lijkt. Mensen hebben van nature angst voor het onbekende en onvoorspelbare.

Willem Stegeman, directeur van de multiculturele radiostation FunX is ook van mening dat binnen de overheid diversiteit prioriteit moet hebben. ‘Het moet een integraal onderdeel worden van de organisatie. Onderdeel van de doelstellingen.' Zijn radiostation is volgens hem het levende bewijs van een geslaagd diversiteitbeleid. En daar kan de overheid veel van leren.

Tekst: Driss Aarabi

• Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres “De ambtenaar van de toekomst” op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag (pdf, 192 K)

De Ien Dales leerstoel wordt ondersteund door: